Wees de beste versie van jezelf! Volg je ultieme passie! Vind die hartstochtelijke relatie! Lees hier hoe je 12 keer per week seks kunt hebben! We zijn meer dan ooit op zoek naar bijzondere, speciale en uitzonderlijke prestaties en ervaringen. Neem je nu werkelijk genoegen met die ‘gewone baan’? Er is vast wel een training, lezing, event of workshop te vinden waarin jij leert om daaruit te breken. Het gevoel dat we niet goed genoeg zijn of het niet goed genoeg doen wordt alleen maar versterkt. Immers, veel zelfontwikkelingsmarketing gaat uit van de gedachte dat er verbetering mogelijk is en jij op dit moment niet alles uit je leven haalt wat erin zit. Is er nog wel ruimte voor het gewone, alledaagse? En kun je jezelf daarin ook goed genoeg vinden?

 

De waarde van zelfontwikkeling

Begrijp me niet verkeerd. Het is in mijn optiek heel waardevol en levensverrijkend om je energie te volgen. Dat waar jij blij van wordt en waar jij lichtjes van in de ogen krijgt. En in sessies doe ik vaak oefeningen waarbij mensen hun waarden leren ontdekken, dat waar zij voor staan en wat hen een gevoel van betekenis geeft. Dus ja, het is fantastisch dat we in een tijd leven waarin wij Westerlingen minder bezig hoeven te zijn met écht overleven en daardoor ruimte hebben voor zelfonderzoek en zelfontwikkeling. Maar er is een sterk – maar niet altijd even duidelijk – verschil tussen het ontdekken waar we energie van krijgen en te doen waar we blij van worden en de jacht op continue verbetering en die allesovertreffende ervaring.

 

Het gewone is zo gewoon nog niet

Herken je dat gevoel dat je (gewoon in een nuchtere toestand) naar een boom of een stuk fruit kijkt en denkt: ‘jezus wat is dat f*cking vet man! Hoe kan zoiets?’. Het is ook f*cking vet. We zweven op een bol in een oneindig universum en op die bol zijn alle omstandigheden zó perfect dat wij elke dag van zuurstof en brandstof worden voorzien. We hebben geen idee hoe we hier terecht zijn gekomen en hebben voor het grootste gedeelte geen idee hoe wij zelf werken. Superkomisch en supervet. En ook de creaties van de mens zijn fascinerend. M’n vader wees mij, als leek op technisch gebied, er onlangs op dat alles waar een gebouw uit bestaat geleverd wordt door de natuur. Holy….

Als mens hebben we alleen een mechanisme in ons dat dit doet vergeten: namelijk een structurele onbevredigdheid. Mooi geïllustreerd door een anekdote van Rob Brandsma, directeur van het Centrum voor Mindfulness in Amsterdam:

“Een collega-trainer gaf eens zijn zoontje zijn eerste stukje chocola. Het eenjarig jongetje was enkele momenten in de zevende hemel door de verrassende smaak, maar kort daarna, nog voor hij het op had, focuste hij de ogen op het blok chocola dat zijn vader in de hand hield. Hier zie je de verschuiving van de dopaminepiek: van het genieten van deze chocola naar het verlangen naar het stuk dat je nog niet hebt.”

En voordat je hoofd met je aan de haal gaat: dat mechanisme hoeft niet weg. Het is menselijk en heeft een belangrijke evolutionaire waarde, namelijk: het niet oké zijn met het zo-zijn van dit moment is de motor van onze ontwikkeling. Immers, wanneer we altijd tevreden zijn met alles dan komt niks in beweging. Het is heel menselijk en heel normaal. Het hoort erbij. Maar misschien zijn we hier tegenwoordig iets te ver in doorgeschoten en voeden we dit mechanisme van onbevredigdheid alleen maar meer doordat ons gevoel van ‘niet goed/leuk/knap/avontuurlijk/fantastisch/gespierd/geïnspireerd genoeg zijn’ dagelijks in reclame-uitingen en langzaamaan ook in onze cultuur wordt versterkt.

 

Bedankt voor de info maar wat kan ik hier mee?

De maatschappij ontwikkelt zich in een bepaalde richting en ook daar is niet per se iets mis mee. Het is wat het is. Je verzetten tegen dat wat is kost heel veel energie en levert niet zo heel veel op. Slechte return on investment dus. Ik geloof veel meer in vaardig meebewegen. Niet vechten tegen het onjuiste maar het voeden van het juiste. Zoals Moeder Theresa (denk ik?) zei:

“I’m not marching against the war, I’m marching for peace”

Hoe kunnen we dan marchen voor onze eigen inner peace in een samenleving die er, vaak onbewust, op gericht is om die peace uit balans te brengen?

Ik geloof dat dat kan door onszelf te beoefenen in zelfcompassie en mildheid. Immers: iets van buiten kan jou alleen maar raken wanneer het al in jou aanwezig is. Het aanbod kan floreren bij voldoende vraag. Een reclameboodschap die propageert dat jij op zoek zou moeten naar een betere versie van jezelf komt alleen binnen als jij de overtuiging hebt dat je op dit moment geen goede versie bent. En dat gevoel zorgt ervoor dat je continu een betere versie blijft najagen. En dan is zelfontwikkeling geen intrinsieke keuze meer.

Kijk eens of je met een frisse blik iets meer aandacht kunt hebben voor het gewone, het kleine, het alledaagse. Hoe briljant wasknijpers zijn. De wijze waarop je laptop vrijwel direct reageert op jouw vingers. Dat hapje van je brood, met liefde belegd door je partner of misschien wel jezelf. Die vriendelijke lach van een collega. Die slok van je koffie. Dat ontspannen gevoel van je comfortabele stoel. De verse zuurstof die je elk moment vanzelf toegediend krijgt. De verfijnde automatische werking van je lichaam. Het kloppen van je hart. Misschien vloeit daar vanzelf wat meer dankbaarheid uit voort. Voor hoe bijzonder het gewone eigenlijk is.

Omhels jezelf in jouw imperfecties, jouw lelijkheid, jouw zwakheid, jouw onwetendheid, jouw saaiheid en jouw gewoonheid. Op het moment dat je mild kunt zijn naar wie je bent, wat je denkt, voelt en verlangt, hoe je eruitziet, hoe je in elkaar zit en de keuzes die je maakt ben je vrij en wordt het alledaagse vanzelf bijzonder.

Je bent

Gewoon

Oké

 

Ps. Ik kwam er na het schrijven van deze blog achter dat Edel Maex, psychiater en ook een mindfulnesstrainer, een boek met dezelfde titel heeft geschreven. Ik heb het niet gelezen. Maar het klinkt als een aanrader 😉

Het aantal burnouts en depressies blijft jaarlijks stijgen en het lijkt vooralsnog niet mogelijk om het tij echt te keren. Op dit moment lopen 1 miljoen Nederlanders een risico op een burnout (Rijksoverheid, eind 2015) en is depressie de nummer 1 oorzaak van invaliditeit wereldwijd (WHO, 2015). Dit zijn de extreme gevallen. Daarnaast zijn er ontelbaar veel mensen die leven met energielekken en weinig inspiratie. Vanuit de reguliere zorg is er een groeiend tekort aan klinisch psychologen en zelfs wanneer mensen naar een wetenschappelijk en klinisch opgeleid psycholoog gaan worden velen niet duurzaam geholpen. Aan de andere kant hebben organisaties moeite met het vinden en binden van talent zijn er nog nooit zoveel mensen geweest die zelfstandig hun dromen volgen en doen waar hun energie hen naartoe stuurt. We leven in een interessante tijd. In dit blog deel ik mijn kijk op deze ontwikkelingen en waarom we allemaal een morele plicht hebben om in actie te komen.

Wat ik zie als de kern van het probleem en de oplossing

Ik zie mentale klachten (als depressies, burnouts en angsten) als een respons op de eenzijdige verstarring van een systeem (de norm of de geïnternaliseerde overtuigingen van een persoon) waardoor de persoon er, veelal van zichzelf, niet mag zijn zoals hij/zij is en daardoor in innerlijk conflict raakt. Door een gebrek aan zelfliefde/zelfacceptatie gaat de persoon overmatig veel dragen wat niet voor hem/haar bedoeld is en zichzelf minder goed begrenzen waardoor hij/zij meer en meer geleefd wordt volgens de normen van het systeem waarin hij/zij zich bevindt. Wanneer er te ver over de grenzen heen wordt gegaan verliest de persoon de verbinding met zichzelf en z’n waarden en dit manifesteert zich in een mentale klacht (iemand’s gevoeligheid). Net als wanneer je het lichaam aan druk blootstelt de zwakte zich manifesteert (een zwakke rug bijvoorbeeld). De burnouts/depressies zijn slechts een symptoom en moeten dus niet bestreden worden maar moeten worden gezien als signaal om actief te werken aan een stuk zelfacceptatie en leren leven en handelen naar waarden (waar de energie zit). Kortom: er hoeft niks aan de persoon te worden veranderd, het enige wat er moet gebeuren is de persoon te helpen bij zelfacceptatie en de persoon te stimuleren zijn/haar energie te volgen: zijn/haar potentie ten volste benutten.

Waarom ik geloof dat de reguliere zorg steeds minder goed werkt

Alvorens ik de keuze maakte om aan de slag te gaan als coach was ik gestart met de master Klinische Psychologie. Ik heb een bachelor in de psychologie en een master bedrijfskunde en wilde me verder bekwamen als psycholoog met behulp van de master. Ik merkte tijdens de eerste vakken hoe ik meer en meer in een bepaald denkkader (systeem) werd gedrukt en ik besloot toen direct te stoppen omdat ik me realiseerde: échte heling kan alleen gerealiseerd worden met een systeemloze aanpak. Vanuit vrijheid.

De huidige zorg zit zelf té vast in systemen om als duurzame genezer te kunnen fungeren. Onder druk van de zorgverzekeraars worden bepaalde trajecten wel vergoed en andere weer niet. Hoe het nu gaat: een cliënt komt bij de psycholoog, vult een aantal vragenlijsten in en krijgt een diagnose. Aan die diagnose hangt dan een bepaalde vergoeding: de cliënt krijgt een x aantal sessies vergoed vanuit de verzekeraar vanuit aanpak x (veelal cognitieve gedragstherapie). Maar uitgaande van het feit dat het systeemdenken zelf het probleem is, hoe kun je dan verwachten dat je een persoon op die manier écht heelt? Hoe kun je een vastomlijnd traject aanbieden om een mens vrij van een systeem te maken? Hoe kun je zo bepalen wat de persoon werkelijk nodig heeft? Je laat als het ware weer een systeem los op iemand terwijl dat nou net is waar diegene uit moet zien te komen.

Waarom je jouw waarheid moet leven

We zijn wandelende voertuigen voor energie. En de energie wil een bepaalde kant op. De energie wil eruit. Wanneer jij jouw potentieel niet benut zal er altijd iets blijven knagen. Alsof je op een tuinslang gaat staan. De druk wordt steeds verder opgevoerd en uiteindelijk knap je: je brand op of komt in een negatieve spiraal. Hoe meer tegendruk jij geeft aan jouw potentieel hoe slechter je je mentaal, emotioneel en uiteindelijk ook fysiek gaat voelen. En dat heeft een functie! Namelijk: jou duidelijk maken dat dit niet jouw pad is. Dit niet de weg is die jouw energie of potentieel wil volgen. Zoals hierboven omschreven: burnouts en depressies zijn veelal het gevolg van te veel energie steken in zaken die niet voor jou bedoeld zijn. Je bent dus als het ware enorm veel tegendruk aan het genereren en het lichaam reageert daarop.

Het gaat er dus om dat jij meer en meer jouw waarheid gaat leven. Onze overtuigingen, vanuit onze opvoeding en de maatschappij, werken hierin vaak blokkerend. We zijn bang om de energie te volgen want we hebben onszelf omringt met verplichtingen of een status waaraan we denken te moeten voldoen. Wil je werkelijk het leven leven dat bij je hoort? Realiseer je dan ten diepste dat je in het leven maar heel weinig échte keuze hebt. Wat ik daarmee wil zeggen: het is niet jouw hoofd dat kiest maar jouw levensenergie. Noem het passie, purpose of je hart volgen. Het maakt niet zoveel uit welk label je daarop plakt. We kiezen niet van wie of waarvan we houden. Bruce Lee zei: ‘be water my friend’ en daarmee bedoelde hij dat we de weg van de minste weerstand moeten volgen. Ga daar waar de energie je naartoe brengt. En dat betekent niet dat je je altijd goed en gelukkig zult voelen. Integendeel, je zult vaak angst en pijn voelen. Je zult lijntjes moeten doorknippen. Dit is emotioneel gezien het moeilijkste pad maar je weet WAAROM je het doet. Daar waar je energie naartoe gaat is vaak datgene waar je het meest bang voor bent. Omdat er echt iets op het spel staat. Maar je hebt geen keus, het pad is al voor jou uitgestippeld. Slacht je draken. Je hebt de morele plicht om dit pad te volgen omdat je niet alleen jezelf maar iedereen om je heen ermee helpt. Je bent een potentieel dat zichzelf wil manifesteren en wanneer je hier niet aan toegeeft doe je jezelf en iedereen om je heen tekort. De enige keuze die je hebt is de energie te volgen of genoegen nemen met een leven van futloosheid, energielekken, weinig inspiratie en creativiteit, een ‘is dit het nou’-gevoel en in het ergste geval mentale en zelfs lichamelijke kwalen.

‘Find your cross and carry it up that hill’ – Jordan Peterson

‘life is not about becoming something. It’s about unbecoming everything you thought you should be’

Zelfliefde. Gaat je mond al krom staan? Trek ‘em dan maar weer recht want zelfliefde (oke, als je er echt niet tegen kan noem het dan zelfrespect) is waarschijnlijk dé belangrijkste skill die je in deze wereld van oneindige externe invloeden en verleidingen eigen moet maken. Ik hoop, met mijn bescheiden verhaal, je daartoe aan te zetten.

Zelfliefde in de westerse wereld van de 21e eeuw

Gisteren was het Valentijnsdag. En dat deed mij realiseren hoe sterk wij in onze maatschappij onze liefde continu outsourcen: we nemen onze geliefde mee uit eten omdat we hopen dat hij/zij (en alle andere genders) ons op die manier leuk blijven vinden. We plaatsen leuke shots op social media omdat we hopen dat mensen het liken. We doen, tegen onze wil, wat onze leidinggevende ons zegt omdat we hopen dat we zo onze baan behouden en sociaal gezien op de juiste ladder blijven staan. We kopen een mooie auto zodat de buren denken: “zo zo”. We kijken naar plaatjes van celebrities, fitgirls en crossfitboys en doen ons best om er ook zo uit te zien om zodoende ‘de beste versie van onszelf’ te worden. En alhoewel met veel van deze handelingen niet per se iets mis is, is het wel belangrijk om stil te staan waarom je doet wat je doet. En of dat écht is wat je ten diepste wil. Er gaat een verhaal de rondte dat de Dalai Lama eens een bezoek bracht aan een psychiatrische instelling in West-Europa en te horen kreeg dat zo’n beetje elke cliënt leed aan een negatief zelfbeeld. De Dalai Lama reageerde met een groot vraagteken, hij had nog nooit van dit fenomeen gehoord..

Zelfliefde, mijn persoonlijke verhaal

Ook ik ben van nature een leek wat zelfliefde betreft. Ik heb het, tot voor kort, nooit écht begrepen. En zo kreeg ik op mijn 15e plots last van zware paniekaanvallen. En het werd steeds erger. Zo erg zelfs dat ik niet meer op bepaalde plekken durfde te komen omdat ik bang was dat er weer een aanval kwam. En zo ontwikkelde ik ook depressieve klachten. Na een zware aanval kon ik vaak minimaal een dag plat op bed blijven liggen. Je kunt je voorstellen dat dit een negatieve spiraal in gang zette waar ik moeilijk uit kon komen. Na vele gesprekken, vele jaren van zelfonderzoek en zelfontwikkeling en ontelbaar veel meditatiesessies later trok ik mezelf langzaam uit die spiraal. Nu, 15 jaar later, zie ik glashelder wat er aan de hand was: een chronisch gebrek aan zelfliefde. Ik was altijd gewend te doen wat ik moest doen, haalde de hoogste cijfers van de klas om daarna de complimenten van de leraren en familieleden te verzamelen, ik moest uitblinken in elke sport, ik maakte keuzes op basis van wat ‘goed’ was, ik ging achter de meiden aan die populair waren en ik pleaste alles en iedereen om leuk gevonden te worden. ‘Ferry, de allemansvriend’, werd ik genoemd. En alhoewel ik het nog altijd als een kwaliteit zie dat ik met veel mensen door een deur kan schuilt daar natuurlijk een groot gevaar: je pleast iedereen, behalve jezelf.

Zelfliefde, hoe dan?

Puttend uit mijn eigen ervaringen en ervaringen met het begeleiden van andere mensen hierin kan ik het volgende zeggen:

  • Zet jezelf op de eerste plek. Dit is het meest sociale dat je kunt doen. Door goed voor jezelf te zorgen kun je ook goed voor een ander zorgen. ‘You can’t pour from an empty cup’.
  • Welke taal gebruik je richting jezelf? Heb je een sterke innerlijke criticus waardoor je jezelf vaak negatief bejegend? Doorbreek dan die gewoonte door allereerst op te merken dat je het doet. Meditatie helpt je goed bij het scherper worden op je ingesleten gewoontepatronen. Kies dan voor de weg van mildheid en vriendelijkheid naar jezelf: op momenten dat het goed gaat maar helemaal wanneer het minder goed gaat. Accepteer jezelf volledig en kraak je lichaam (met al z’n beperkingen), gevoelens, gedachten en emoties niet af. Mens zijn betekent dat alles er mag zijn.
  • Neem je intuïtie serieus. Herken je dat: je maakt een keuze en achteraf denk je: ‘ik wist aan het begin eigenlijk al dat dit niks voor me was’? Je intuïtie heeft het vaker goed dan je denkt. Belangrijk hierbij is het onderscheid blijven zien tussen intuïtie en geconditioneerd oordeel. Het 2e kan je je juist van mooie ervaringen weghouden.
  • Neem je energie serieus. Krijg je ergens energie van? Top, volg het dan en laat je niet tegenhouden door je eigen blokkerende overtuigingen of de mening van anderen. Wil je achter die droombaan aan? Doen! Hoe serieus neem je jezelf als je je eigen energie continu blijft smoren?
  • Respecteer je eigen grenzen. Heb je het gevoel dat je iets doet wat niet bij je hoort? Of dat je jezelf vaak ergens in verliest? Je meegaat in andermans keuzes en aan het einde van de dag op en moe bent? Dan ga je hoogstwaarschijnlijk over je grenzen. Dit kan zowel in samenwerkingen of relaties. Wees je heel bewust van je eigen grenzen en respecteer deze. Wanneer je er overheen gaat kom je vaak stress, negativiteit en twijfel tegen. En daar heeft niemand wat aan.
  • Heb lef en wees niet bang. Hoe vaak komt het voor dat je iets voor jezelf houdt of maar mee gaat in de mening van een ander omdat je bang bent om voor jezelf te gaan staan? Stop daar maar zo snel mogelijk mee. Recht je rug en ga staan voor wat je belangrijk vindt. Verval niet in wollige verhalen om maar om de hete brei heen te blijven draaien maar zeg kernachtig wat je vindt. Wat de ander daarmee doet is zijn of haar verantwoordelijkheid. Wees niet bang om mensen te verliezen of conflicten aan te gaan. De mensen die jouw echte zelf waarderen blijven wel hangen. En wat heb je überhaupt aan relaties die gebaseerd zijn op een fake image?

Zelfliefde blijft een proces. Een tuintje dat je altijd moet blijven verzorgen. En voor mensen die zich in mijn verhaal herkennen (de pleasers onder ons) zal het altijd iets blijven om scherp op te zijn. Maar door er scherp en opmerkzaam op te zijn heb je een keuze. En, vrijelijk geciteerd naar wijlen Viktor Frankl, in die keuze ligt jouw vrijheid, groei en ontwikkeling.

Wees lief voor jezelf en je zult merken dat het een boost geeft aan jezelf, je werk en je persoonlijke en intieme relaties.

Een training volgen voor meer zelfliefde? Doe mee met de volgende mindfulnesstraining op 8 maart!

Het is bijna december, dat betekent: je zorgverzekering checken!

Zit je er al een tijdje over na te denken om een mindfulnesstraining te volgen omdat je last hebt van stressklachten, burn-out-klachten of negatieve gedachten en emoties? Dan kan het interessant zijn om uit te zoeken of jouw zorgverzekeraar deze training vergoedt. Onlangs is bekend geworden welke zorgverzekeraars in 2018 weer een vergoeding bieden. De up to date lijst kun je hier vinden.

Belangrijk is dat de aanbieder van de mindfulnesstraining voldoet aan de volgende criteria:

  • Hij/zij biedt een training aan volgens het wetenschappelijk onderbouwde MBSR (Mindfulness Based Stress Reduction) programma
  • Hij/zij is als trainer aangesloten bij de Vereniging voor Mindfulness Based Trainers Nederland en Vlaanderen (VMBN)

banana tree voldoet aan beide criteria en dus kun je, mits jouw zorgverzekeraar een vergoeding biedt, tegen een gereduceerd tarief een zeer kwalitatief programma volgen!

Heb je vragen? Neem eens vrijblijvend contact met mij op!

Op een bewust en vredig 2018!

Iets meer dan een maand geleden nam ik radicaal de beslissing om een maand mobiel offline te gaan. Mijn omgeving reageerde wisselend. Sommige mensen wezen me op mijn hang naar het extreme: ‘oh ja, ga je weer met je extreme experimentjes? Je kunt toch ook gewoon wat apps verwijderen’. Anderen betwijfelden mijn doorzettingsvermogen: ‘ah joh, dat hou je toch nooit vol!’. Maar de meesten reageerden enthousiast en verwonderd en zeiden iets in de vorm van: ‘oh wat gaaf, daar ben ik ook wel benieuwd naar. Volgens mij is dat heel goed’. Wat mijn daadwerkelijke ervaring was en wat het me gebracht heeft lees je in dit blog!

Het waarom achter het experiment

Mijn motivatie was heel simpel: ik had steeds vaker het gevoel een speelbal te zijn van de psychologisch tot in de puntjes geoptimaliseerde social media apps op mijn smartphone. Apps waaraan dagelijks hoogopgeleide gedragswetenschappers werken om deze zo verleidelijk mogelijk te maken. Apps die inspelen op onze menselijke ‘zwaktes’ en ons precies dán weten te ‘pakken’ wanneer we er minst bestand tegen zijn. En in een samenleving waarin overprikkeling, oververmoeidheid en onzekerheid hoogtij vieren is dat op heel veel momenten van de dag. Vind je dit wel erg negatief klinken? Lees eens dit artikel waarin de ontwikkelaars van enkele van de meest verleidelijke functionaliteiten in onze social media apps hun zorgen uitspreken over de hedendaagse ontwikkelingen en hoe deze functies letterlijk ons brein kapen: https://www.theguardian.com/technology/2017/oct/05/smartphone-addiction-silicon-valley-dystopia?CMP=share_btn_fb

Ik zag mezelf soms een half uur lang rondjes maken langs alle kanalen (Facebook, Instagram, Whatsapp, Linkedin, Twitter). Ik merkte dat ik in sociale settings minder sociaal was dan ik wilde zijn omdat ik vaak de neiging had mijn mobiel erbij te pakken. En ik wilde al een tijd lang meer boeken lezen maar kwam hier steeds niet aan toe vanwege de afleiding die mijn mobiel mij bood. Lezen is per definitie een activiteit waar je de tijd en aandacht voor nodig hebt om erin te komen. Het ongeduld dreef me dan al snel naar de directe ‘bevrediging’: social media. Tot slot vond ik het een vreemde gewaarwording dat ik terugkwam van een drieweekse vakantie in Brazilië en mijn vriendin bijna niks meer te vertellen had omdat ik vrijwel alle foto’s en fimpjes had gedeeld via Whatsapp..

En toen..

Op de dag dat ik het besluit nam ben ik direct op zoek gegaan naar een oud toestel. Ik pak graag snel door. Ik had geen oud model meer in huis dus ik stortte me op Marktplaats: ‘nokia’ ‘straal van 10 km’, zoek! Ik vond al snel een Nokia 6300 in Hengelo voor €25,-. Ik stuurde een bericht en kon het toestel die middag al ophalen (nee, onderhandelen is niet mijn sterkste punt..). Eenmaal thuis maakte ik me klaar voor de overstap. De eerste twijfels kwamen: ‘is dit wel zo verstandig? Mis ik dan niet te veel? Heeft het geen consequenties op zakelijk vlak? Is dit niet wat overdreven?’. Ik dacht er even over na en kwam al snel tot de conclusie dat het prima zou kunnen. Ik zou immers niet helemaal offline gaan en kon nog gewoon op mijn laptop. Het was wat gepriegel om de simkaart erin te krijgen, maar na een kwartier was het zover: ik was mobiel offline.

Wat heb ik ervan geleerd? 

  1. Niks gemist. Mijn allergrootste les: ik heb he-le-maal niks gemist. Ik leerde dat het overgrote deel van mijn social mediatijd mijn kwaliteit van leven niet echt verhoogde, afgezien van enkele goede inhoudelijke artikelen en een leuk sociaal contact hier en daar.
  2. Geen afkickverschijnselen. Ik hoefde niet af te kicken. De afwezigheid van een smartphone zorgde er al voor dat de behoefte naar ‘rondjes maken’ verdween.
  3. Geen compensatiegedrag. Ik ging niet ter compensatie social media bingen op mijn laptop.
  4. Minder moeten. Het gevoel constant iets richting iemand te moeten verdween. Wanneer ik mijn apps niet beantwoordde had ik altijd een gevoel dat ik nog iets moest richting iemand. Dit kon zelfs gepaard gaan met een licht schuldgevoel (‘oh shit, ik moet X nog terugappen..’, ‘sorry dat ik zo laat reageer’). Deze negatieve gevoelens verdwenen volledig omdat ik wist dat mensen wisten dat ik geen smartphone meer had.
  5. Meer tijd. Doordat ik minder social media rondjes maakte en minder casual gesprekken had op de app had ik meer tijd over en kon daardoor dingen met meer aandacht doen.
  6. Meer omgevingsbewustzijn. Ik werd mij bewuster van mijn omgeving en verbond hier meer mee. Ik stond eens op een station in Amersfoort en zag letterlijk niemand die niet op een scherm keek. Dit gaf me op dat moment een best treurig gevoel.
  7. Meer geduld. Mijn geduld nam toe omdat ik niet meer alles binnen handbereik had. En daarmee nam de waardering ook toe. Bijvoorbeeld: het feit dat ik niet elke keer muziek bij de hand had zorgde ervoor dat ik meer genoot van muziek wanneer ik deze wel weer kon opzetten.
  8. Meer inzicht in wat echt belangrijk is. In het verlengde van punt 7 merkte ik dat ik duidelijker kreeg wat er wel en niet toe deed. Wat echt belangrijk was en wat niet. Immers, wanneer ik een antwoord op iets moest uitstellen omdat deze niet direct onder de knop van mijn smartphone zat werd er meer tijd en dus moeite gecreëerd tussen de vraag en het antwoord. Hierdoor vielen zaken af waarvoor ik die moeite niet over had en dus was mijn aandacht meer gericht op de zaken die echt waarde voor me hadden.
  9. Meer lezen. Ik heb in een maand bijna 2 boeken gelezen. Dit viel me wat tegen maar was al een stuk meer dan wat me daarvoor lukte.
  10. Meer bellen. Ik belde meer. Wat veel kwalitatiever aanvoelde dan over en weer appen.
  11. Minder tekstueel contact. Ik smste een stuk minder dan ik normaliter app. Sms nodigt veel meer uit toch korte, concrete berichtgeving. Ik realiseerde me dat alles aan het ontwerp van Whatsapp doelbewust ontworpen is om een conversatie uit te lokken en je dus ‘hooked’ te houden. Ik doorzag daarbij ook de werking van de avatar (de ‘profielfoto’): door iemand’s foto te zien lijkt het een stuk persoonlijker te worden. Hierdoor ervaar je meer schuldgevoel wanneer je niet direct reageert.
  12. Minder misinterpretaties. Doordat Whatsapp zo’n laagdrempelig medium is had ik soms de neiging bepaalde zaken via dit medium te bespreken. Gesprekken die wat meer emotionele lading hebben kunnen snel verkeerd geïnterpreteerd worden en tot onnodige en niet constructieve conflicten leiden.
  13. Inzicht in het ‘waarom’. Ik realiseerde me dat onbewust social media gebruik bij mij met name werd aangewakkerd door een negatief gevoel en een drang dat gevoel op te heffen: bijvoorbeeld bij een gemis aan verbinding en aandacht of als afleiding voor een taak waar ik niet mee verder kwam. Het is een tijdelijke dopamineshot die uiteindelijk niet de échte voldoening of oplossing brengt. Dat is ook waar het verslavende aspect uit voortkomt.

Er waren echter ook wat nadelen, namelijk..

  1. Smartphone navigatie. Ik gebruik altijd navigatie op mijn smartphone. Dit vind ik handiger dan een reguliere TomTom omdat kaarten automatisch worden geüpdate. Ik geef ook eerlijk toe dat ik hierbij mijn smartphone wel meenam. Deze was nog altijd offline en werd puur gebruikt voor de navigatie.
  2. Voorbereidingstijd. Trips vroegen om meer voorbereiding. Ik had bijvoorbeeld een hotel geboekt in Antwerpen en moest de bevestiging hiervan uitprinten. Normaliter kon ik deze gewoon tonen vanuit de Booking.com app. Verder moest ik voor een afspraak in Haarlem van tevoren een looproute uitstippelen en de dienstregeling van bus en trein uitzoeken.
  3. ‘Extern geheugen’. Ik werk volgens een Getting Things Done systeem waarbij ik mijzelf taken toestuur via de app Captio. Deze taken vind ik dat terug in mijn mailbox. Heel handig voor wanneer ik niet op mijn werkplek ben en mij een idee of een to-do te binnen schiet.
  4. Bankieren. Ik vind bankieren via de app een stuk makkelijker dan via de laptop.
  5. De maatschappij. De maatschappij is enorm gericht op Whatsapp. Niemand smst meer. Wat uiteraard logisch is. Dit zorgde af en toe voor lastige communicatie omdat mensen waar ik minder contact mee had me toch apps stuurden.

Kortom, smartphones hebben veel voor- maar ook nadelen en het is natuurlijk onnodig om onszelf van de gemakken te ontdoen. Mijn motivatie voor dit experiment kwam voort uit de negatieve effecten die ik ervoer bij het gebruik van social media. Wat dat betreft had die vriend die me zei dat ik ook gewoon wat apps kon verwijderen gelijk..

Samenvattend zou ik zeggen dat gezond social media gebruik draait om meer bewust en minder reactief gebruik. Scherp zijn op de momenten dat je onbewust opgezogen wordt. Mijn tip daarbij: beperk social media gebruik tot je laptop of PC. Dan blijft het een bewuster proces. De drempel is hoger. De smartphone is zo laagdrempelig en zo direct beschikbaar dat we vaak voordat we het doorhebben alweer gevangen zitten in het welbekende rondje langs de kanalen.

Ik heb er inmiddels voor gekozen om weer ‘terug te gaan’, maar dan zonder de meeste social media apps. Whatsapp heb ik wel, maar hier probeer ik bewuster mee om te gaan. Helaas is het gevoel iets te moeten alweer wat terug en komt er een licht schuldgevoel wanneer ik niet direct reageer. Misschien dat ik in de toekomst besluit hier ook afstand van te nemen. De rondjes langs de kanalen zijn in ieder geval verleden tijd.

Ik geloof dat een bewust en aandachtig leven aan de basis ligt van een leven met minder stress en meer vrede. Wil je ook meer tips voor een bewust en aandachtig leven? Neem eens contact met me op!

De hele dag door zitten we in ons hoofd. We piekeren over werk, onze relaties, onze ambities en..eigenlijk piekeren over alles! Het schijnt zo te zijn dat we 47% van ons wakkere leven in gedachten verzonken zijn. 98% van deze gedachten zijn dezelfde die we gisteren hadden en het grootste deel is ook nog eens negatief. Waarom doen we onszelf dit aan? Of hebben we niet eens écht een keuze?

De biologie van je brein

Tijdens de miljoenen jaren van evolutie is het brein constant in ontwikkeling geweest. Dit zie je heel mooi terug in de gelaagde structuur van onze hersenen. Een erg gesimplificeerde maar heldere weergave van deze gelaagdheid zien we terug in de Triune brain theory van MacLean (1960). Volgens deze theorie kan het brein ruwweg worden ingedeeld in drie breinen:

biologie van het brein

Het driedelige brein (MacLean, 1960)

Het eerste brein, ook wel het reptielenbrein genoemd, is verantwoordelijk voor onze meest basale driften en instincten. Hier komt je seksuele drift en je overlevingsdrang vandaan. Deze driften zijn zeer krachtig. Vandaar dat seks ook een zo’n sterke aantrekkingskracht op ons heeft en advertenties van auto’s waar een mooie vrouw naast staat nog altijd goed werken. Hoe bewust (gaan we later op in) we er ook van zijn, er is iets in ons dat sterker lijkt ‘dan wij zijn’.
In het tweede brein, ook wel het zoogdierenbrein genoemd, zit het limbisch systeem. Dit systeem is verantwoordelijk voor onze emoties zoals woede, angst en blijdschap. Als we gevaar detecteren is dit het onderdeel dat op hol slaat. Als we bijvoorbeeld in een angstige situatie terecht komen dan schieten we automatisch in een flight-or-fight reactie (vlucht-of-vecht reactie) om onze overleving te veilig te stellen. Ontzettend handig als je een beer tegenkomt of, iets dichter bij de deur, er een auto op je afrijdt.
Het derde brein, ook wel de neocortex (nieuwe schil) of het mensenbrein, is ons bewuste brein. Dit onderdeel detecteert wat er zich allemaal afspeelt en velt hier een oordeel over. Dit zou je kunnen zien als de controlekamer. Deze controlekamer heeft ervoor gezorgd dat wij mensen de dominante soort op aarde zijn geworden. De neocortex heeft namelijk de capaciteit om probleemoplossend te denken. En dit is een enorm krachtig middel. We zijn niet sterker dan een leeuw, sneller dan een luipaard of groter dan een olifant maar toch domineren we de planeet. Met ons probleemoplossend vermogen hebben we vuur weten te maken, onze huizen gebouwd en onszelf voorzien van warme kleding voor de koude winterdagen.
Kortom, al onze breinen zijn op hun eigen manier essentieel voor onze overleving. Maar je voelt ‘em al aankomen: de drie breinen zijn het zelden unaniem met elkaar eens..

Je breinen in de dagelijkse praktijk

Om de koppeling met de praktijk te maken even een korte voorbeeldcase:

Volgende week moet je een belangrijke presentatie geven aan de directie van een grote klant. Dit is het moment waarop je jezelf en je organisatie ‘in the picture’ kunt zetten. Er hangt veel van af want als deze opdracht niet doorgaat kan dat negatieve consequenties hebben voor de organisatie en jouw eigen functie binnen de organisatie! Het is dus heel erg belangrijk dat alles op rolletjes loopt!!

Waarschijnlijk breekt het angstzweet je al enigszins uit. Niet verwonderlijk! Want laten we eens kijken naar de discussie tussen je drie breinen:

  • 1. Mensenbrein: ‘Ik ben hier goed in. Dit is echt mijn ding. Ik ga een zo goed mogelijke presentatie neerzetten!’
  • 2. Zoogdierenbrein: ‘Dit voelt goed!’
  • 3. Reptielenbrein: ‘…..’
  • 4. Mensenbrein: ‘Maar..stel dat het toch mis gaat? Stel dat ik een black-out krijg en alles vergeet? Nee niet aan denken! Het gaat vast goed komen. Je hebt dit al 100 keer gedaan. Hoezo zou het nu ineens niet goed gaan? Jaaa maar dit is anders. Zul je net zien. Omdat het belangrijker is, zal dit wel de eerste keer zijn…’
  • 5. Zoogdierenbrein: ‘Ik ben bang!’
  • 6. Reptielenbrein: ‘Gevaar! Ren weg! NU!!’
  • 7. Mensenbrein: ‘Doe toch normaal joh angsthaas. Het is maar een presentatie. Al 100 keer gedaan. Ik ga gewoon knallen’
  • 8. Zoogdierenbrein: ‘Ik ben bang!’
  • 9. Reptielenbrein: ‘Gevaar! Ren weg! NU!!!’

Zie je hoe je probleemoplossend vermogen of voorstellingsvermogen ervoor zorgt dat je naast een rationeel beeld (de situatie zonder emotie) ook een emotioneel beeld kan creëren. We kunnen ons situaties inbeelden die nog nooit zijn voorgekomen en zo activeert ons mensenbrein de andere twee breinen. Voor je het weet heb je een keten op gang gezet die moeilijk te doorbreken is. Zit je daar met een volledig opgefokt lichaam terwijl er feitelijk gezien helemaal niks aan de hand is.
Dit is een simpel voorbeeld. Maar je kunt je voorstellen dat de discussies tussen de verschillende breinen een stuk complexer en nog een stuk heftiger kunnen zijn. Dit is de oorzaak van de innerlijke discussie die oneindig in ons hoofd lijkt door te gaan. Het is een keten die zichzelf versterkt en uiteindelijk een gewoontepatroon wordt. Hoe sterker de emotionele lading, hoe sterker het patroon.

Kunnen we de keten doorbreken?

Jazeker. Zoals je waarschijnlijk al hebt opgemerkt heb je niet veel invloed op de reacties van je zoogdierenbrein en je reptielenbrein. Dit zijn over het algemeen vrij autonome reacties. In het mensenbrein ligt dit anders. Dit is het brein dat, zoals de naam al zegt, ons onderscheid van de dieren. Zonder dit brein zouden we als mensen stimulus-responsmachines zijn en automatisch reageren op situaties en gebeurtenissen. Dit is niet het geval. We lijken een keuze te hebben. In onze controlekamer hebben we namelijk de capaciteit om ons bewustzijn te vergroten en daardoor veel bewuster de keuze te maken hoe we reageren op een bepaalde stimulus.

Hoe we dat doen? Door niet de interne discussie aan te gaan maar alle innerlijke gewaarwordingen te laten voor wat ze zijn. Ben je emotioneel? Probeer niet te verklaren waarom – of te veroordelen dat – je emotioneel bent maar laat het er zijn (zoals toen je een kind was!). Hoofd vol met gedachten? Probeer er geen weerstand tegen te bieden maar aanvaard het. Zolang we weerstand bieden tegen onze innerlijke ervaringen zal het conflict en dus het gewoontepatroon in stand gehouden worden. Je verzet je namelijk tegen wat ís. En dat is een strijd die je nooit zult winnen.

Dus als we een keer alles toelaten dan is het weg? Helaas niet. Patronen ontstaan over een hele lange tijd en zijn vaak geworteld in (pijnlijke) gebeurtenissen uit het verleden. En iets wat er lang over heeft gedaan om op te bouwen, heeft ook een lange tijd nodig om uit elkaar te worden gehaald. Misschien verdwijnt een gewoontepatroon wel nooit meer uit ons leven en zullen we nog meermaals in dezelfde kuil vallen. Maar als we onszelf trainen in bewustzijn zal het steeds minder ons leven beheersen en zullen we ervaren dat we een keuze hebben in onze reacties. En hoe vaker we de juiste keuzes weten te maken, hoe meer we situaties creëren die resoneren met wie we werkelijk zijn en hoe minder conflicten we intern zullen ervaren.

Mijn ervaring met 10 dagen stilte

Afgelopen juli was het zover. Mijn eerste 10-daagse meditatieretraite stond op het punt te beginnen. In een klooster in Vietnam, bijna 10.000 km van huis, zou ik 10 dagen lang afstand nemen van de bewoonde wereld, niet praten en mediteren. Veel mediteren. Ik heb achteraf veel vragen gekregen over hoe zoiets gaat, of ik het niet zwaar vond en wat ik er uiteindelijk van heb opgestoken. In dit blog zet ik mijn ervaring uitgebreid uiteen. Geen zin om alles te lezen? Scroll dan door naar de lessen die ik geleerd heb. Misschien kunnen ze een mooi inzicht geven!

De keuze voor de retraite

Hoe kies je de retraite die bij je past? Dat is een lastige vraag omdat je vooraf niet altijd inzicht hebt in hoe je een bepaalde methode of stroming zult ervaren. Het is hetzelfde als dat je iemand die nog nooit een appel gehad heeft probeert uit te leggen hoe een appel smaakt. Daarbij: smaken verschillen ook nog eens. Ik heb zelf gekozen voor een Vipassana retraite in de traditie van S.N. Goenka. Waarom? Omdat een kennis van me die had gedaan en er positief over was. Was het de juiste beslissing? Ja en nee. Ik kwam mezelf keihard tegen waardoor de ervaring niet heel prettig was. Waarom dit eigenlijk ook positief is zal ik verderop uiteen zetten. De keuze voor Vietnam kwam meer voort uit het feit dat ik het een mooi idee vond om in Zuid-Oost Azië een retraite te doen (hier is het ooit allemaal begonnen en één van mijn favoriete hedendaagse meditatieleraren (Thich Nhat Hanh) komt er vandaan) en daar vervolgens mijn vakantie zou gaan spenderen. Kortom: mijn beslissing was niet heel doordacht en meer gebaseerd op een romantisch idee.

Mijn tip: probeer verschillende meditaties uit alvorens je op retraite gaat. In Nederland hebben we goede leraren uit de Vipassana, Zen en meer brede mindfulness traditie (waaronder ikzelf natuurlijk). Wanneer je de verschillende meditatievormen ervaren hebt zal je beter in staat zijn je keuze te maken. 100% kun je het vooraf nooit afdekken omdat er ook binnen de stromingen weer verschillen zijn. Wil je er juist blanco in? Kies er dan gewoon eentje op gevoel en kijk wat het je brengt. Je kunt het nooit fout doen.

Ik raad wel enorm aan om na de retraite in alle rust weer tot jezelf te komen. Een vakantie daarna is prima, maar doe dit bij voorkeur op een vredige plek (natuur, rustig strand). Ik ging direct door in de drukte van Ho Chi Minhstad, bezocht een oorlogsmuseum en kroop de volgende dag onder luid mitrailleurgeknal (er was een schietbaan) door ondergrondse tunnels uit de Vietnamoorlog. Een iets te groot contrast.

Aankomst en faciliteiten

In de middag van 13 juli kwam ik aan bij de Ngoc Thanh Nunnery (zie foto boven), een klooster net buiten Ho Chi Minh Stad. Het was een vrij sober klooster die niet veel indruk wekte en wat triest aandeed. Er was een oranje afzetting die de grens aangaf tot hoever de cursisten mochten komen. Ik liep een zaal in waar verschillende vrijwilligers (alleen maar lokale mensen) bezig waren met de registraties. Ik schoof aan, moest een formulier invullen waarin ik verklaarde dat ik alle voorwaarden gelezen had en bevestigde dat zij niet aansprakelijk waren voor enige schade. Ik moest mijn portemonnee en mobiele telefoon inleveren en werd vervolgens begeleid naar de slaapzaal. Mannen en vrouwen verbleven in gescheiden ruimtes.

De slaapzaal was een redelijk grote zaal waar 30-40 houten kisten stonden (vergelijkbaar met doodskisten) die je kon openklappen om je spullen in te doen. Als ‘new student’ mocht ik een dun matrasje pakken om op te slapen. ‘Old students’ (die al vaker een Vipassana-retraite hadden gedaan) mochten enkel een rieten mat op de kist leggen. Verder mocht je je bed opmaken met een schoon hoeslaken, kussensloop, laken en een klamboe. De klamboe was nodig omdat er geen deuren in de zaal zaten en ongedierte vrij spel had. Er was geen airco. In plaats daarvan hingen er een aantal ventilatoren aan het plafond. Aangezien het in Vietnam overdag rond de 40 graden kan zijn, er een hoge luchtvochtigheid is en het ’s nachts weinig afkoelt was dit niet echt comfortabel. Wanneer je bijvoorbeeld ’s nachts de klamboe om het bed heen plaatste werd het briesje van de ventilator nauwelijks voelbaar. Dit heeft gezorgd voor enkele slapeloze nachten, badend in zweet. Op een zeker moment besloot ik, ondanks de ruime aanwezigheid van spinnen, muizen, salamanders en muggen de klamboe te verwijderen. Ik werd de volgende ochtend dan wakker met 30+ muggenbulten maar het was het waard (tip: neem Deet mee).

De sanitaire voorzieningen grensden aan de slaapzaal. Ook deze waren vrij sober. Er waren 3 douchehokjes met een toilet en een ‘douche’. De douchekop werkte niet waardoor je moest douchen door een bakje te vullen met koud water uit een kraan en deze over je heen te gieten. Om 4 uur ’s nacht was dit niet altijd een pretje.

De zaal werd verder ‘bewoond’ door zo’n 30 Vietnamezen, 1 jongen uit Singapore en 1 jongen uit Polen. Kortom, veel locals. Op de middag van aankomst hadden we de gelegenheid kennis te maken met elkaar. Het viel me op dat veel Vietnamezen geen Engels spraken. Ook de vrijwilligers (assistenten) konden vrij beperkt Engels. Dit zorgde hier en daar voor een taalbarrière. Vanaf ongeveer 19:00 uur ging de stilteperiode in en mochten we 10 dagen lang niet meer praten.

De Vipassa in de traditie van S.N. Goenka

Deze retraite (of ‘course’ zoals zij het zelf noemen) kenmerkt zich door enig dogma. Er zijn vrij duidelijke richtlijnen en regels waar je je aan moet houden. Voor mensen die gewend zijn in een wat meer open en uitnodigende houding te mediteren (bijvoorbeeld vanuit mindfulness) kan dit wat benauwend aanvoelen. Er wordt bijvoorbeeld regelmatig gezegd dat deze cursus een ‘chirurgische incisie van het brein’ is waarbij je al het ‘pus’ (al je onzuiverheden, blokkerende overtuigingen en complexen) uit de wond laat stromen en deze reinigt (puur observeren en toelaten van de ‘pus’). Daarbij wordt er gezegd dat het zelfs gevaarlijk kan zijn om de retraite vroegtijdig te verlaten omdat ‘de wond dan nog open is’. Taal die wat dreigend kan overkomen.

Het dagschema zag er als volgt uit:

  • 04:00                        Wake up bell
  • 04:00 – 04:30           Klaarmaken voor de dag (douchen, aankleden etc.)
  • 04:30 – 06:30            Mediteren (meditatiezaal of in de slaapzaal)
  • 06:30 – 08:00            Ontbijt (30 min eten, vervolgens gingen de meesten slapen)
  • 08:00 – 09:00            Mediteren in ‘full determination’ (1 uur zitten zonder te bewegen)
  • 09:00 – 11:00            Mediteren (meditatiezaal of in de slaapzaal)
  • 11:00 – 12:00            Lunch
  • 12:00 – 13:00            Gelegenheid om de leraar vragen te stellen of te slapen
  • 13:00 – 14:30            Mediteren (meditatiezaal of in de slaapzaal)
  • 14:30 – 15:30            Mediteren in ‘full determination’
  • 15:30 – 17:00            Mediteren (meditatiezaal of in de slaapzaal)
  • 17:00 – 18:00            Tea break (new students mochten ook wat fruit pakken)
  • 18:00 – 19:00            Mediteren in ‘full determination’
  • 19:00 – 20:00            Discourse (Les dmv. video-opnames van S.N. Goenka)
  • 20:00 – 20:30            Mediteren in meditatiezaal en afsluiting van de dag
  • 20:30 – 21:00            Klaarmaken om te gaan slapen
  • 21:00                         Lichten uit

Zoals je ziet bestaat de dag uit slapen, eten, een uur les en 10,5 uur mediteren. Wat veel voorkwam was dat studenten op de momenten dat je ook in de slaapzaal mocht mediteren probeerden nog wat rust te pakken. Dit was echter niet de bedoeling. Zodra de assistenten zagen dat iemand ging liggen kwamen ze de zaal in om de desbetreffende student weer in meditatiepositie te brengen.

De setting voelde aan als een kruising tussen een gevangenis, een militaire training en een reality show (waarbij het draaide om wie het het langst volhield zonder te knappen). Dit klinkt ietwat negatief maar het was een bijzondere setting om in te verblijven. Ik heb echter daadwerkelijk iemand zien knappen. In de meditatiezaal (de enige plek waar mannen en vrouwen samenkwamen) begon op een dag een vrouw uit het niets hysterisch te huilen. Ze werd weggebracht en we zagen haar niet meer terug. Omdat er niet werd gesproken, is niemand ooit te weten gekomen wat er met haar is gebeurd. En zo verlieten meerdere cursisten na een aantal dagen het klooster. Zo ook mijn buurman in de slaapzaal. Een fanatiek mediteerder die uit het niets na 6 dagen z’n spullen pakte en verdween.

De meditatie

De meditatie werd ingeleid door een Vipassana leraar uit Australië. Voor de meditatiemomenten kwam hij de zaal in en ging voor de groep zitten. Vervolgens zette hij via een iPad audiobestanden op van S.N. Goenka van waaruit we de instructies ontvingen. Na de instructies van Goenka herhaalde een man in het Vietnamees de instructies. Dit herhaalde zich een aantal keer per dag. De groepsmeditaties eindigden altijd met een chanting van Goenka van tussen de 10 en 30 minuten. De meditatievorm verschilde per dag en er zat een duidelijke opbouw in:

  • Dag 1             Focus op de neusademhaling (in- en uitstromende lucht)
  • Dag 2             Focus op de neusademhaling
  • Dag 3             Focus op de sensaties van je bovenlip
  • Dag 4 – 10      De daadwerkelijke Vipassana: een bodyscan van de top van je hoofd tot de tenen.
    Uiteindelijk resulteert dit in een op en neergaande stroom van vibraties.
  • Dag 10           Metta-meditatie (loving-kindness meditatie waarbij je goede wensen in jezelf uitspreekt
    naar alle levende wezens. Dit wordt gepresenteerd als ‘een balsem op de open wond’ die je de dagen ervoor hebt gezuiverd)

De stilte verbreken

Op de middag 10e dag mochten we de stilte verbreken. Eerlijk gezegd had ik met de stilte nog het minst moeite. Ik had ook mijn mobiele telefoon totaal niet gemist. Bijzonder hoe we in het dagelijks leven altijd online zijn en paraat staan en dat ook enorm belangrijk maken. Terwijl dat in feite niet zo is. Een mooi realisatiemoment. De stilte verbreken kwam hard binnen bij me. De sereniteit maakte plaats voor een druk kippenhok, want de cursisten waren allemaal erg benieuwd hoe de anderen het hadden ervaren. Ik merkte dat ik duizelig werd en moeite had met alle prikkels. Ik moest er echt weer ‘inkomen’. Toen ik vervolgens mij mobiele telefoon aandeed volgde weer een vlaag van duizeling. Bijzonder om te ervaren hoe gevoelig ons ‘systeem’ eigenlijk is.

Mijn algehele ervaring en lessons learned

Vooraf was mijn verwachting dat ik, met de nodige ervaring op zak, de 10 dagen met niet al te veel moeite zou kunnen doorstaan. Dit had ik onderschat. Wat ik met name als zwaar heb ervaren is het 10,5 uur mediteren per dag. Wanneer je in de ochtend al 2 uur hebt gezeten dan heb je voor je gevoel al best een prestatie geleverd. Je moet dan nog 8,5 uur…

Op een gegeven moment begin je af te tellen maar dit is ook niet rustgevend. Voorbeeld: als je er 2 dagen, dus 21 uur, mediteren op hebt zitten dan moet je nog 8 dagen, oftewel 84 uur. Op dit soort momenten kwam de gedachte ‘ik trek dit niet meer’ veelvuldig op. Hier lag mijn echte test: ben ik in staat deze nare gedachte met bijkomende emotie toe te laten? Of ga ik in verzet? Ik bleef balanceren tussen aanvaarden en verzet. Het ene moment kon ik het toelaten en berusten in het moment, het volgende moment voelde ik irritatie en woede opkomen. Deze interne strijd was voor mij het zwaarste aspect en zorgde er onder andere voor dat mijn ervaring van het geheel, puur uitgedrukt in beleving, niet positief was.

En ja laten we eerlijk zijn: in een klooster verblijven, om 4 uur opstaan, 10,5 uur mediteren, weinig slapen in een zaal met ongedierte en mensen die je niet kent, continu zweten, niet ‘je ei kwijt kunnen’ is ook gewoon níet leuk. Maar, zoals met wel meer dingen die niet leuk zijn, je kunt er enorm veel van leren. Mijn belangrijkste lessen op een rij:

1. Perfectionisme is niet handig

Mijn perfectionistische aard zorgde ervoor dat ik er te rigide in ging staan waardoor ik stress en angstgevoelens ervaarde. Ik was te veel gericht op mij ‘goed voelen’ en het bereiken van een bepaald resultaat. Enerzijds zorgde de stijl voor dit effect. Anderzijds zegt het iets over mijn karakter. In de mindfulnesslessen die ik geef oefen ik nota bene in resultaatloosheid. En toch herkende ik mijn grootste valkuil hier niet. Bijzonder om mee te maken hoe makkelijk je er weer intuimelt op momenten dat je kwetsbaar bent (vreemde setting, vreemde mensen, slecht slapen). Een patroon dat ik ook herken uit het dagelijks leven, maar hier in extreme vorm mocht meemaken.

2. Je brein is heel creatief wanneer het zich verveelt

Wanneer je je brein niet continu belast met zaken waar die zich op moet concentreren merk je op hoe creatief het kan zijn. Ik begon bijvoorbeeld elke cursist die opviel een bijnaam te geven. Zo was de jongen die een paar bedden verder sliep en betrapt was op het lezen van boeken ‘The Student’, was de man die nooit uit positie ging en altijd maar bleef zitten ‘Het Meditatiebeest’, de jongen met de mondkap ‘Bane’ (Uit Batman), de jongen die altijd naast me at ‘Smakkie’ en het ventje dat zich niet zo aan de regels hield en deed waar die zin in had ‘De Rebel’ of ‘Dennis de Bengel’. Soms hoorde ik muziek heel levendig in mijn hoofd. Levendiger dan wanneer ik het nu bewust zou oproepen. Mijn les: voor creativiteit is ruimte nodig.

3. Alles komt en alles gaat

Tijdens de retraite wordt veelvuldig herhaald: anicca, anicca, anicca. Dit is Pali voor vergankelijkheid. De wet van vergankelijkheid wordt ook wel de wet van de natuur genoemd. Alles komt en alles gaat. Dit is waar op macroniveau: de wereld verandert continu. En op microniveau: op celniveau ben je nu letterlijk iemand anders dan je een minuut geleden was. Wanneer je dit gegeven (want dat is het) met je mee leert dragen door de dagen heen, zul je met meer vrede leven.

4. Al het lijden wordt veroorzaakt door verlangen en aversie

In het verlengde van punt 2: als mens zijn we continu bezig met streven naar iets dat we nog niet hebben (verlangen) of het bestrijden van datgene dat we hebben maar niet willen (aversie). En hierdoor bevinden we ons vrijwel nooit in een staat van aanvaarding van wat is. Dit ervaarde ik heel levendig in de meditatie: ik klampte me vast aan fijne gevoelens en verzette me tegen de nare gevoelens. Het is een feit dat alles komt en alles gaat (anicca). Is het dan niet krankzinnig om je te verzetten? Observeer zonder te reageren.

5. Wat je irriteert zegt meer over jezelf dan over wie of wat de irritatie veroorzaakt

Ik merkte tijdens de meditaties een continue verandering van gemoedstoestand. Het ene moment voelde ik intens geluk en verbondenheid met de mensen om me heen. Een ander moment irriteerde ik me dood en was ik strontchagrijnig. Terwijl er in feite niks om me heen veranderde. Ik zat nog steeds op hetzelfde kussen in dezelfde zaal met dezelfde mensen. Het enige wat veranderde waren mijn gedachten over de situatie. Mijn interpretatie van de situatie. Dit was misschien niet direct een eigen keuze (gedachten komen en gaan). Maar bewustzijn over het feit dat er een interpretatie vanuit jezelf plaatsvindt geeft al de nodige ruimte tot inzicht. Dus vraag je eens af: waarom irriteert een bepaalde persoon je? Wat zegt dit over jezelf?

6. We zijn niet zo belangrijk als we denken te zijn

Mijn 10-daagse afwezigheid op planeet aarde is vooral opgemerkt door familie en vrienden. En een paar Facebookvrienden, omdat ik zo nodig moest pochen met wat voor stoers ik wel niet ging doen. Verder draaide de planeet gewoon door zonder zich ook maar een seconde druk te maken om mijn absentie. Misschien wat hard, maar ook heerlijk ontnuchterend en rustgevend.

7. Omgaan met veranderingen is een levenswerk

Jezelf trainen in wijsheid, aanvaarding en niet-reactiviteit is een levenswerk waarin je continu moet blijven oefenen, oefenen en oefenen. Er bestaan geen shortcuts (tenzij je plotsklaps de verlichting bereikt, maar de kans daarop acht ik vrij klein..). Wanneer je er bijna denkt te zijn, ben je er het verst vanaf. Ik startte de retraite met veel zelfvertrouwen. Jaren van meditatie hadden me een rustiger, minder reactief en vrediger persoon gemaakt. Mijn overtuiging: dat varkentje ga ik wel even wassen. Niets was minder waar. Wees dus juist scherp op de momenten dat je je goed voelt, momenten dat je denkt het ‘onder de knie’ te hebben. Juist dan is het goed je te realiseren, dat je altijd een leerling zult blijven.

screenshot mobiel na 10dagen retraite

Een screenshot van mijn mobiel nadat ‘ie 10 dagen uit was geweest. Ik lijk redelijk populair maar het grootste deel van de berichten waren flauwe grappen van m’n vrienden in de groepsapp en spam in mn mailbox. En ja, McDonald’s is een guilty pleasure van me.

Wat is Mindfulness écht en wat is de waarde voor individu

Mindfulness. Voor sommigen een mooi en zelfs betoverend woord. Anderen kunnen het inmiddels niet meer luchten of zien. De afgelopen jaren is er enorm veel over geschreven en geroepen. De één vindt het zweverig en een hype, de ander zegt dat het z’n leven heeft veranderd. Zelfs op het vlak van trainers is er niet altijd consensus over wat nu écht de kern van Mindfulness is. Is Mindfulness een hype of is het veel meer dan dat? Is het een zoveelste zelfhulpmethode die over een paar jaar weer vervangen wordt of is het here to stay? En wat is überhaupt de waarde voor individu, organisatie en maatschappij? In dit blog probeer ik orde in de chaos te scheppen.

Wat is het écht?

Aangezien een woord al een hele rits aan associaties teweeg kan brengen begin ik met een definitie. Het woord Mindfulness is een Westers woord dat zijn oorsprong vindt in het woord sati uit het Pali en smrti uit het Sanskriet. Er bestaat discussie over de werkelijke betekenis van deze woorden maar men is het er in brede zin over eens dat de woorden ‘herinneren’ betekenen. Niet herinneren in alledaagse vorm, maar herinneren als in het teruggaan naar de werkelijke natuur van fenomenen. Kortom: de dingen zien zoals ze werkelijk zijn. Zonder onze eigen mentale interpretatie.

Jon Kabat-Zinn, grondlegger van het Mindfulness Based Stress Reduction programme of MBSR (een wetenschappelijk gevalideerd 8-weeks mindfulnessprogramma), definieert Mindfulness als volgt:

‘Beoefening van mindfulness betekent op een speciale manier oplettend zijn: ‘bewust aanwezig zijn in het hier en nu, zónder te oordelen.’ – Kabat-Zinn (2003)

Door jezelf te trainen in oordeelloosheid en het bewust aanwezig zijn zul je steeds beter in staat zijn dingen te zien voor wat ze werkelijk zijn. Deze ‘dingen’ kunnen gedachten, emoties en innerlijke gewaarwordingen zijn maar ook relaties, gebeurtenissen en omstandigheden.

In de praktijk kun je op twee manieren Mindfulness beoefenen. Je kunt formele oefeningen doen (bijvoorbeeld 1- of 2x daags 20 tot 30 minuten inruimen voor een oefening) of informele oefeningen (bijvoorbeeld met volle aandacht eten). Wanneer je dit vaker beoefent zul je merken dat het steeds meer geïntegreerd raakt met je dag en de lijn tussen oefenen en het doorleven steeds dunner wordt. Je wordt als het ware steeds meer mindful. Dit betekent niet dat je geen stress meer ervaart, maar je gaat op een andere manier met jezelf om. Je gaat een nieuwe relatie aan met je gedachten, gevoelens en innerlijke gewaarwordingen. Deze relatie blijft niet vanzelf in stand. Mindfulness is een vaardigheid die je steeds meer aansterkt naarmate je vaker en over langere tijd oefent. Het is vergelijkbaar met je conditie. Wanneer je stopt met sporten zal deze eveneens afnemen.

In de kern draait Mindfulness om het volgende:

1. Je aandacht naar het huidige moment (terug)brengen
2. Opmerkzaam zijn van overtuigingen, oordelen en automatische gewoontepatronen
3. Het ontwikkelen van een milde, liefdevolle houding naar jezelf

De waarde voor het individu

Als mens worden we geboren zonder ervaringen. Als baby en als kind nemen we alle ervaringen als nieuw en fris in ons op. Je leeft niet in het verleden en niet in de toekomst, puur in het nu. Naarmate we ouder worden raken we steeds sterker geconditioneerd en lijken we vaker dezelfde situaties mee te maken. Het proces van conditionering komt mooi naar voren in het welbekende Pavlov-experiment waarbij een hond zo wordt geconditioneerd dat hij al begint te kwijlen bij het horen van een bel wanneer hij leert dat er op de bel voedsel volgt (niet bekend? Zie dit filmpje). Conditionering is enerzijds een natuurlijk en nuttig proces en zorgt ervoor dat we ‘ervaren’ raken en we op een gegeven moment niet meer elke ervaring als nieuw gaan beschouwen. Het zou enorm vermoeiend zijn als we alles altijd als nieuw bleven zien. Conditionering zorgt echter ook voor een sterk gekleurde perceptie van de werkelijkheid. We beginnen de wereld langzamerhand niet meer te zien zoals die is, maar zoals wij (denken te) zijn. Hebben we een negatieve ervaring gehad in een relatie? Dan is de kans groot dat we huiverig worden bij de volgende. Ook al gaat het om een compleet nieuw persoon. Hierdoor zijn we steeds minder in staat om werkelijk nieuwe en frisse ervaringen op te doen. We denken telkens dat we alles wel zo’n beetje hebben meegemaakt en denken steeds beter te weten hoe de zaken ‘werkelijk in elkaar steken’. Een bron van veel teleurstelling, frustratie en verdriet.

Conditionering zorgt ook er ook voor dat we in ons hoofd ‘leven’ en in een sleur raken. We gaan telkens op zoek naar nieuwe ervaringen die ons weer de spanning en sensatie van ‘vroeger’ teruggeven en komen erachter dat we steeds meer nieuwe ervaringen nodig hebben om die boost te krijgen. Zo nu en dan proberen we ons mentale filter tijdelijk uit te schakelen met verdovende middelen om een mooie avond te kunnen hebben. Om dan de volgende dag weer met de realiteit te worden geconfronteerd.

Een dergelijke omgang met ons verstand, of conditionering, kan verreikende gevolgen hebben voor ons welzijn, onze relaties en uiteindelijk ons eigen geluk. Ons oordeel zorgt voor kadering en daarmee voor het uitsluiten van de ervaring zoals die werkelijk is. Niet bewust zijn van deze patronen is het tegenovergestelde van Mindfulness. Met Mindfulness leer je opmerkzaam zijn van je eigen overtuigingen, oordelen en gewoontepatronen. Wat je daarmee creëert is een ruimte tussen stimulus (de situatie) en respons (jouw reactie op de situatie). Hierdoor ontstaat keuzevrijheid.

‘Between stimulus and response there is a space. In that space is our power to choose our response. In our response lies our growth and our freedom’ – Viktor Frankl (Oostenrijks Neuroloog, Psychiater en Holocaust-overlever)

Wanneer we leren minder vanuit ons geconditioneerde verstand of onze automatische piloot te reageren maken we een sterker contact met ons intuïtief bewustzijn en zullen we keuzes maken die sterker resoneren met onze natuur. Het leven is een aaneenschakeling van keuzes en met de keuzes die we maken kleuren we ons leven. En hoe meer we ons leven met onze favoriete kleuren kunnen inkleuren hoe gelukkiger we zullen zijn. In een wereld waar we dagelijks worden gebombardeerd met informatie over hoe ons leven gekleurd zou moeten zijn biedt Mindfulness dus een weg terug.

De waarde voor organisaties

Organisaties worden geconfronteerd met nieuwe uitdagingen. De burn-out lijkt een epidemie te worden en depressies zijn momenteel de nummer één oorzaak van invaliditeit wereldwijd (WHO, 2015). Daarnaast krijgen we steeds vaker te maken met het fenomeen bore-out. Een vervelingsziekte die lijkt samen te hangen met teveel routinematige werkzaamheden en een gebrek aan uitdaging. Zo’n 10 jaar geleden liep 15% van de medewerkers rond met bore-out verschijnselen en de trend is nog geen halt toegeroepen (Werder & Rothlin, 2007). De klachten zijn vergelijkbaar met burn-out: depressieve klachten en vermoeidheid. Er is dus veel aan de hand op het snijvlak van werk en psychische gezondheid. Prof. Dr. Fred Zijlstra, hoogleraar Arbeid- en Organisatiepsychologie aan de Universiteit Maastricht stelt dat op dit moment het psychisch verzuim de Nederlandse organisaties €5,25 miljard per jaar kost. Verder voorspelt hij dat zolang organisaties blijven mikken op efficiëntie het verzuim alleen maar zal gaan toenemen (Trouw, 2015). Welke rol kan Mindfulness hierin spelen?

Mindfulness wordt door veel organisaties ingezet om verzuim omlaag te brengen en zodoende kosten te besparen. De brede overtuiging is dat een cursus Mindfulness de stress verlaagt. Het wordt gezien als een nieuwe stressmanagementcursus die de medewerker beter leert omgaan met de werkdruk en de constante (technologische) ontwikkelingen en veranderingen waar hij/zij mee te maken heeft. Ontspanning, rust of kostenbesparing kunnen zeker een bijkomend effect zijn. Immers: jezelf beter leren kennen en doorzien vanuit welke contraproductieve patronen je gewend bent keuzes te maken kan een zekere rust met zich mee brengen en je in staat stellen efficiënter te werken. Maar daar draait het niet om.

Mindfulness heeft de potentie om veel meer diepgaande gevolgen te hebben voor het gehele HR-proces en de organisatie als geheel. Door met zichzelf aan de slag te gaan komt een medewerker dichter bij zichzelf te staan. Zo kan hij een motivatie in zijn werk vinden die hij eerder niet had. Het kan ook zo zijn dat een medewerker tot de conclusie komt dat hij helemaal geen zin meer heeft in zijn huidige baan of om binnen de organisatie te blijven omdat de organisatie bijvoorbeeld niet in lijn handelt mijn zijn eigen kernwaarden. Kortom: medewerkers zijn steeds bewuster waardoor communicatie echter wordt. Mensen die écht passen blijven, mensen die niet meer passen vertrekken. Mindfulness heeft dus de potentie om authentiekere organisaties te creëren waardoor medewerkers meer vanuit hun kracht en energie een bijdrage leveren. Hierdoor zullen ze, wanneer het werk past, met meer plezier hun werk doen en creatiever, positiever en meer betrokken zijn of, wanneer het werk niet past, juist de volledige betrokkenheid kwijtraken. Het werkt in zekere zin dus wel stressverlagend, maar dan op een andere, meer indirecte manier.

Belangrijk om hierbij op te merken is dat dit potentiële scenario’s zijn en Mindfulness niet draait om het bereiken van iets. Het effect is voor iedereen anders.

De waarde van onze maatschappij

Sire bracht ons enkele jaren geleden de campagne: ‘de maatschappij, dat ben jij’ (niet bekend? Zie dit filmpje). Net als een organisatie is een maatschappij een verzameling individuen. Wanneer individuen contact maken met hun menswaarden en meer in staat zijn om intrinsiek keuzes te maken zullen we niet een meer individualistische maatschappij krijgen maar juist een meer zorgzame maatschappij. Mensen zullen meer in hun kracht staan en daardoor beter in hun vel zitten. Door op individueel niveau onze conditioneringen los te leren laten zullen we minder oordelend zijn en mensen leren zien voor wat ze werkelijk zijn: geen afgebakende entiteiten die gescheiden worden door ras, etniciteit, gender of welk label dan ook. Maar als mens.

Alle huidige maatschappelijke problemen die hun oorsprong vinden in de ‘wij tegen hen’-overtuiging waaronder de vluchtelingencrisis, religieuze conflicten en zelfs terrorisme vinden hun oorsprong in conditionering. De overtuiging dat mensen, vanwege een toevallig aangeleerd of toegewezen label, werkelijk anders zijn. Wanneer we deze patronen leren doorzien en er niet meer door gestuurd worden, dan kan dit revolutionaire gevolgen hebben voor de maatschappij.

Kijk eens naar het volgende filmpje van Amnesty International om te zien wat een paar minuten échte aandacht kan doen met mensen die elkaar nooit eerder gezien hebben:

Het bereiken van eenheid klinkt utopisch. Maar de enige manier om onze huidige uitdagingen het hoofd te bieden is door bereid te zijn naar binnen te kijken en vanuit een ander niveau van bewustzijn te zoeken naar oplossingen.

Zoals Einstein zei:
‘No problem can be solved from the same level of consciousness that created it’

Samengevat:

• Mindfulness is een training in opmerkzaamheid
• Door als individu opmerkzaam te zijn leer je overtuigingen, oordelen en automatische gewoontepatronen doorzien en andere, meer vruchtbare keuzes te maken
• Bewuste individuen zijn menselijke, gelukkige en zorgzame individuen die op hun beurt zorgen voor meer menselijke, gelukkige en zorgzame organisaties en samenlevingen