‘Je bent niet je gedachten’, ‘gedachten zijn echt maar niet waar’, ‘geloof niet alles wat je denkt’.

Mooie teksten die met de opkomst van mindfulness en de populariteit van de positieve psychologie steeds meer gemeengoed zijn geworden. En alhoewel er natuurlijk een kern van waarheid zit in deze zinnen, worstelen veel mensen toch nog met onprettige en stressvolle gedachten. Iets rationeel weten blijkt niet voldoende te zijn om iets echt te internaliseren. Hiervoor is belichaamde ervaring nodig. Het zelf daadwerkelijk aanschouwen en doormaken van een fenomeen.

Die belichaamde ervaring had ik episodisch mogen meemaken vanuit de meditaties die al jaren zelf beoefen en begeleid, maar nooit eerder zag ik het zo scherp als tijdens mijn laatste retraite vorig jaar. Ik deel graag deze ervaring, zodat het je misschien kan helpen in het scherpstellen van de ware aard van de gedachten die jij dagelijks met je meedraagt.

 

De context van mijn laatste retraite

Vorig jaar heb ik een meerdaagse retraite gedaan in de Vipassanatraditie in een klooster in Handel (Brabant) onder vriendelijke begeleiding van Joost van den Heuvel-Rijnders. De mindfulnesstraining die ik verzorg is deels gebaseerd op deze meditatievorm. Vipassana wordt ook wel inzichtmeditatie genoemd en is met name gericht op zelfobservatie. Ook binnen de Vipassana heb je weer verschillende vormen. Ik heb inmiddels enkele daarvan zelf mogen ervaren en de één past me beter dan de andere. Zo heb ik bijvoorbeeld een erg strenge innerlijke criticus (hoog verwachtingspatroon, perfectionistisch) en heb ik tijdens retraites ervaren dat ik daarom baat heb bij een milde begeleiding.

Mocht je een retraite willen volgen en daar vragen over hebben dan kun je me hier altijd voor benaderen.

 

Het aanschouwen van het schouwspel

Allereerst wil ik benadrukken dat wat ik hieronder beschrijf mijn ervaring was. Dit hoeft niet jouw ervaring te zijn. Ik ben er echter in mijn mindfulnesstrainerschap steeds meer achter gekomen dat bepaalde mechanismen bij ons menszijn lijken te horen. Dat doet uiteraard niks af aan de eigen unieke ervaring van jou als mens, maar de principes lijken onderling overeen te komen.

Na 5 dagen zitten begon ik ineens een fenomeen te aanschouwen dat ik niet eerder zo scherp had gezien. Het was alsof ik het haarscherp voor mijn ogen zag gebeuren:

de geest leek continu druk met het inbrengen van nieuwe gedachten in het bewustzijn en ik begon te zien dat deze gedachten gepresenteerd werden als zeer belangrijk en interessant maar dat ze het absoluut niet waren. Het was alsof ik door hun façade van belangrijkheid heen kon prikken en ze kon zien voor wat ze werkelijk waren, namelijk mentale illusies die mij probeerden af te leiden van iets dat eigenlijk veel groter en belangrijker was.

Het voelde een beetje alsof ik ergens naartoe aan het gaan was maar mijn gedachten me telkens weer iets nieuws en ‘interessants’ probeerden voor te schotelen om mij ervan te weerhouden naar die bestemming toe te gaan. Het riep bij mij het beeld op van de Kao San Road in Bangkok. Waar je doorheen wandelt op weg naar je bestemming en er telkens iemand aan je mouw trekt om je iets te verkopen. Ook de verkopers doen net alsof hun producten de mooiste en meest begeerlijke zijn die je ooit in je leven hebt gezien.

Misschien is je automatische reactie op die verkopers wel dezelfde als die je hebt richting afleidende gedachten: irritatie, afkeer en boosheid. Wat er echter gebeurde in mijn meditatie was iets anders: ik begon de gedachten te zien als toneelspelers die om en om op de bühne verschenen. Allemaal probeerden ze mijn aandacht te vangen en een zo extravagant mogelijke act uit te voeren. Met mooie kostuums, felle kleuren en wilde gebaren. Alsof hun leven ervan af hing deden ze hun best om me af te leiden van datgene wat er achter het buitensporige schouwspel te vinden was.

Vanwege de drukte kon ik eerst niet zien wat er achter deze gedachten schuilging. Maar doordat ik stil bleef zitten zonder te capituleren voor de verleiding van deze toneelspelers begonnen ze het langzaamaan op te geven. Het leek alsof ze teleurgesteld afdropen en het podium één voor één verlieten.

Het podium werd leger en leger en het was alsof ik met het verlaten van elke toneelspeler mijn houvast verloor. Ook de laatste droop af in de periferie van mijn bewustzijn en het was alsof er langzaam een mist optrok en ik kon zien wat nou datgene was waar ze mij van weg probeerden te houden..

Het was mijn diepste angst. De angst om verlaten te worden.

Ineens zag ik het in levenden lijve: het schouwspel van gedachten was bedoeld om mij te beschermen. Om een muurtje op te trekken zodat ik niet datgene hoefde te ervaren wat ik het diepste vrees: verlies en de daarmee gepaard gaande pijn van alleen zijn.

Alle zaken die ik de in de voorgaande jaren ‘aan de buitenkant’ (dus niet intrinsiek en vanuit plezier) had verzameld, had ik verzameld in opdracht van die gedachten die mij voor mijn kwetsbaarheid probeerde te beschermen: de kennis, de verschijning en het imago, de hang naar goedkeuring en bevestiging, het perfectionisme en het pleasegedrag. Veelal maskers van houvast en bescherming. Het was alsof deze diepe ervaring mij de ware aard van de gedachten toonde die ik dagelijks met me meedraag. Ze werden ontmaskert.

Heeft me dat nu een vrij mens gemaakt? Niet helemaal. Maar telkens wanneer ik in staat ben om mijn gedachten daadwerkelijk te zien voor wat ze zijn, dan moet ik steeds vaker lachen. Lachen om de absurditeit en de goedbedoelde maar gefingeerde belangrijkheid van deze gedachten. Als gekke clowntjes proberen ze me weg te houden van mijn angst. Net als bij een echt toneelspel proberen ze me af te leiden van de werkelijk existentiële zaken van het leven.

En steeds vaker ben ik in staat om ze te bedanken voor hun goedbedoelde werk. En steeds vaker ben ik in staat om dan toch aan te gaan waar ik het meest bang voor ben: echte, kwetsbare verbinding.