Mijn ervaring met 10 dagen stilte

Afgelopen juli was het zover. Mijn eerste 10-daagse meditatieretraite stond op het punt te beginnen. In een klooster in Vietnam, bijna 10.000 km van huis, zou ik 10 dagen lang afstand nemen van de bewoonde wereld, niet praten en mediteren. Veel mediteren. Ik heb achteraf veel vragen gekregen over hoe zoiets gaat, of ik het niet zwaar vond en wat ik er uiteindelijk van heb opgestoken. In dit blog zet ik mijn ervaring uitgebreid uiteen. Geen zin om alles te lezen? Scroll dan door naar de lessen die ik geleerd heb. Misschien kunnen ze een mooi inzicht geven!

De keuze voor de retraite

Hoe kies je de retraite die bij je past? Dat is een lastige vraag omdat je vooraf niet altijd inzicht hebt in hoe je een bepaalde methode of stroming zult ervaren. Het is hetzelfde als dat je iemand die nog nooit een appel gehad heeft probeert uit te leggen hoe een appel smaakt. Daarbij: smaken verschillen ook nog eens. Ik heb zelf gekozen voor een Vipassana retraite in de traditie van S.N. Goenka. Waarom? Omdat een kennis van me die had gedaan en er positief over was. Was het de juiste beslissing? Ja en nee. Ik kwam mezelf keihard tegen waardoor de ervaring niet heel prettig was. Waarom dit eigenlijk ook positief is zal ik verderop uiteen zetten. De keuze voor Vietnam kwam meer voort uit het feit dat ik het een mooi idee vond om in Zuid-Oost Azië een retraite te doen (hier is het ooit allemaal begonnen en één van mijn favoriete hedendaagse meditatieleraren (Thich Nhat Hanh) komt er vandaan) en daar vervolgens mijn vakantie zou gaan spenderen. Kortom: mijn beslissing was niet heel doordacht en meer gebaseerd op een romantisch idee.

Mijn tip: probeer verschillende meditaties uit alvorens je op retraite gaat. In Nederland hebben we goede leraren uit de Vipassana, Zen en meer brede mindfulness traditie (waaronder ikzelf natuurlijk). Wanneer je de verschillende meditatievormen ervaren hebt zal je beter in staat zijn je keuze te maken. 100% kun je het vooraf nooit afdekken omdat er ook binnen de stromingen weer verschillen zijn. Wil je er juist blanco in? Kies er dan gewoon eentje op gevoel en kijk wat het je brengt. Je kunt het nooit fout doen.

Ik raad wel enorm aan om na de retraite in alle rust weer tot jezelf te komen. Een vakantie daarna is prima, maar doe dit bij voorkeur op een vredige plek (natuur, rustig strand). Ik ging direct door in de drukte van Ho Chi Minhstad, bezocht een oorlogsmuseum en kroop de volgende dag onder luid mitrailleurgeknal (er was een schietbaan) door ondergrondse tunnels uit de Vietnamoorlog. Een iets te groot contrast.

Aankomst en faciliteiten

In de middag van 13 juli kwam ik aan bij de Ngoc Thanh Nunnery (zie foto boven), een klooster net buiten Ho Chi Minh Stad. Het was een vrij sober klooster die niet veel indruk wekte en wat triest aandeed. Er was een oranje afzetting die de grens aangaf tot hoever de cursisten mochten komen. Ik liep een zaal in waar verschillende vrijwilligers (alleen maar lokale mensen) bezig waren met de registraties. Ik schoof aan, moest een formulier invullen waarin ik verklaarde dat ik alle voorwaarden gelezen had en bevestigde dat zij niet aansprakelijk waren voor enige schade. Ik moest mijn portemonnee en mobiele telefoon inleveren en werd vervolgens begeleid naar de slaapzaal. Mannen en vrouwen verbleven in gescheiden ruimtes.

De slaapzaal was een redelijk grote zaal waar 30-40 houten kisten stonden (vergelijkbaar met doodskisten) die je kon openklappen om je spullen in te doen. Als ‘new student’ mocht ik een dun matrasje pakken om op te slapen. ‘Old students’ (die al vaker een Vipassana-retraite hadden gedaan) mochten enkel een rieten mat op de kist leggen. Verder mocht je je bed opmaken met een schoon hoeslaken, kussensloop, laken en een klamboe. De klamboe was nodig omdat er geen deuren in de zaal zaten en ongedierte vrij spel had. Er was geen airco. In plaats daarvan hingen er een aantal ventilatoren aan het plafond. Aangezien het in Vietnam overdag rond de 40 graden kan zijn, er een hoge luchtvochtigheid is en het ’s nachts weinig afkoelt was dit niet echt comfortabel. Wanneer je bijvoorbeeld ’s nachts de klamboe om het bed heen plaatste werd het briesje van de ventilator nauwelijks voelbaar. Dit heeft gezorgd voor enkele slapeloze nachten, badend in zweet. Op een zeker moment besloot ik, ondanks de ruime aanwezigheid van spinnen, muizen, salamanders en muggen de klamboe te verwijderen. Ik werd de volgende ochtend dan wakker met 30+ muggenbulten maar het was het waard (tip: neem Deet mee).

De sanitaire voorzieningen grensden aan de slaapzaal. Ook deze waren vrij sober. Er waren 3 douchehokjes met een toilet en een ‘douche’. De douchekop werkte niet waardoor je moest douchen door een bakje te vullen met koud water uit een kraan en deze over je heen te gieten. Om 4 uur ’s nacht was dit niet altijd een pretje.

De zaal werd verder ‘bewoond’ door zo’n 30 Vietnamezen, 1 jongen uit Singapore en 1 jongen uit Polen. Kortom, veel locals. Op de middag van aankomst hadden we de gelegenheid kennis te maken met elkaar. Het viel me op dat veel Vietnamezen geen Engels spraken. Ook de vrijwilligers (assistenten) konden vrij beperkt Engels. Dit zorgde hier en daar voor een taalbarrière. Vanaf ongeveer 19:00 uur ging de stilteperiode in en mochten we 10 dagen lang niet meer praten.

De Vipassa in de traditie van S.N. Goenka

Deze retraite (of ‘course’ zoals zij het zelf noemen) kenmerkt zich door enig dogma. Er zijn vrij duidelijke richtlijnen en regels waar je je aan moet houden. Voor mensen die gewend zijn in een wat meer open en uitnodigende houding te mediteren (bijvoorbeeld vanuit mindfulness) kan dit wat benauwend aanvoelen. Er wordt bijvoorbeeld regelmatig gezegd dat deze cursus een ‘chirurgische incisie van het brein’ is waarbij je al het ‘pus’ (al je onzuiverheden, blokkerende overtuigingen en complexen) uit de wond laat stromen en deze reinigt (puur observeren en toelaten van de ‘pus’). Daarbij wordt er gezegd dat het zelfs gevaarlijk kan zijn om de retraite vroegtijdig te verlaten omdat ‘de wond dan nog open is’. Taal die wat dreigend kan overkomen.

Het dagschema zag er als volgt uit:

  • 04:00                        Wake up bell
  • 04:00 – 04:30           Klaarmaken voor de dag (douchen, aankleden etc.)
  • 04:30 – 06:30            Mediteren (meditatiezaal of in de slaapzaal)
  • 06:30 – 08:00            Ontbijt (30 min eten, vervolgens gingen de meesten slapen)
  • 08:00 – 09:00            Mediteren in ‘full determination’ (1 uur zitten zonder te bewegen)
  • 09:00 – 11:00            Mediteren (meditatiezaal of in de slaapzaal)
  • 11:00 – 12:00            Lunch
  • 12:00 – 13:00            Gelegenheid om de leraar vragen te stellen of te slapen
  • 13:00 – 14:30            Mediteren (meditatiezaal of in de slaapzaal)
  • 14:30 – 15:30            Mediteren in ‘full determination’
  • 15:30 – 17:00            Mediteren (meditatiezaal of in de slaapzaal)
  • 17:00 – 18:00            Tea break (new students mochten ook wat fruit pakken)
  • 18:00 – 19:00            Mediteren in ‘full determination’
  • 19:00 – 20:00            Discourse (Les dmv. video-opnames van S.N. Goenka)
  • 20:00 – 20:30            Mediteren in meditatiezaal en afsluiting van de dag
  • 20:30 – 21:00            Klaarmaken om te gaan slapen
  • 21:00                         Lichten uit

Zoals je ziet bestaat de dag uit slapen, eten, een uur les en 10,5 uur mediteren. Wat veel voorkwam was dat studenten op de momenten dat je ook in de slaapzaal mocht mediteren probeerden nog wat rust te pakken. Dit was echter niet de bedoeling. Zodra de assistenten zagen dat iemand ging liggen kwamen ze de zaal in om de desbetreffende student weer in meditatiepositie te brengen.

De setting voelde aan als een kruising tussen een gevangenis, een militaire training en een reality show (waarbij het draaide om wie het het langst volhield zonder te knappen). Dit klinkt ietwat negatief maar het was een bijzondere setting om in te verblijven. Ik heb echter daadwerkelijk iemand zien knappen. In de meditatiezaal (de enige plek waar mannen en vrouwen samenkwamen) begon op een dag een vrouw uit het niets hysterisch te huilen. Ze werd weggebracht en we zagen haar niet meer terug. Omdat er niet werd gesproken, is niemand ooit te weten gekomen wat er met haar is gebeurd. En zo verlieten meerdere cursisten na een aantal dagen het klooster. Zo ook mijn buurman in de slaapzaal. Een fanatiek mediteerder die uit het niets na 6 dagen z’n spullen pakte en verdween.

De meditatie

De meditatie werd ingeleid door een Vipassana leraar uit Australië. Voor de meditatiemomenten kwam hij de zaal in en ging voor de groep zitten. Vervolgens zette hij via een iPad audiobestanden op van S.N. Goenka van waaruit we de instructies ontvingen. Na de instructies van Goenka herhaalde een man in het Vietnamees de instructies. Dit herhaalde zich een aantal keer per dag. De groepsmeditaties eindigden altijd met een chanting van Goenka van tussen de 10 en 30 minuten. De meditatievorm verschilde per dag en er zat een duidelijke opbouw in:

  • Dag 1             Focus op de neusademhaling (in- en uitstromende lucht)
  • Dag 2             Focus op de neusademhaling
  • Dag 3             Focus op de sensaties van je bovenlip
  • Dag 4 – 10      De daadwerkelijke Vipassana: een bodyscan van de top van je hoofd tot de tenen.
    Uiteindelijk resulteert dit in een op en neergaande stroom van vibraties.
  • Dag 10           Metta-meditatie (loving-kindness meditatie waarbij je goede wensen in jezelf uitspreekt
    naar alle levende wezens. Dit wordt gepresenteerd als ‘een balsem op de open wond’ die je de dagen ervoor hebt gezuiverd)

De stilte verbreken

Op de middag 10e dag mochten we de stilte verbreken. Eerlijk gezegd had ik met de stilte nog het minst moeite. Ik had ook mijn mobiele telefoon totaal niet gemist. Bijzonder hoe we in het dagelijks leven altijd online zijn en paraat staan en dat ook enorm belangrijk maken. Terwijl dat in feite niet zo is. Een mooi realisatiemoment. De stilte verbreken kwam hard binnen bij me. De sereniteit maakte plaats voor een druk kippenhok, want de cursisten waren allemaal erg benieuwd hoe de anderen het hadden ervaren. Ik merkte dat ik duizelig werd en moeite had met alle prikkels. Ik moest er echt weer ‘inkomen’. Toen ik vervolgens mij mobiele telefoon aandeed volgde weer een vlaag van duizeling. Bijzonder om te ervaren hoe gevoelig ons ‘systeem’ eigenlijk is.

Mijn algehele ervaring en lessons learned

Vooraf was mijn verwachting dat ik, met de nodige ervaring op zak, de 10 dagen met niet al te veel moeite zou kunnen doorstaan. Dit had ik onderschat. Wat ik met name als zwaar heb ervaren is het 10,5 uur mediteren per dag. Wanneer je in de ochtend al 2 uur hebt gezeten dan heb je voor je gevoel al best een prestatie geleverd. Je moet dan nog 8,5 uur…

Op een gegeven moment begin je af te tellen maar dit is ook niet rustgevend. Voorbeeld: als je er 2 dagen, dus 21 uur, mediteren op hebt zitten dan moet je nog 8 dagen, oftewel 84 uur. Op dit soort momenten kwam de gedachte ‘ik trek dit niet meer’ veelvuldig op. Hier lag mijn echte test: ben ik in staat deze nare gedachte met bijkomende emotie toe te laten? Of ga ik in verzet? Ik bleef balanceren tussen aanvaarden en verzet. Het ene moment kon ik het toelaten en berusten in het moment, het volgende moment voelde ik irritatie en woede opkomen. Deze interne strijd was voor mij het zwaarste aspect en zorgde er onder andere voor dat mijn ervaring van het geheel, puur uitgedrukt in beleving, niet positief was.

En ja laten we eerlijk zijn: in een klooster verblijven, om 4 uur opstaan, 10,5 uur mediteren, weinig slapen in een zaal met ongedierte en mensen die je niet kent, continu zweten, niet ‘je ei kwijt kunnen’ is ook gewoon níet leuk. Maar, zoals met wel meer dingen die niet leuk zijn, je kunt er enorm veel van leren. Mijn belangrijkste lessen op een rij:

1. Perfectionisme is niet handig

Mijn perfectionistische aard zorgde ervoor dat ik er te rigide in ging staan waardoor ik stress en angstgevoelens ervaarde. Ik was te veel gericht op mij ‘goed voelen’ en het bereiken van een bepaald resultaat. Enerzijds zorgde de stijl voor dit effect. Anderzijds zegt het iets over mijn karakter. In de mindfulnesslessen die ik geef oefen ik nota bene in resultaatloosheid. En toch herkende ik mijn grootste valkuil hier niet. Bijzonder om mee te maken hoe makkelijk je er weer intuimelt op momenten dat je kwetsbaar bent (vreemde setting, vreemde mensen, slecht slapen). Een patroon dat ik ook herken uit het dagelijks leven, maar hier in extreme vorm mocht meemaken.

2. Je brein is heel creatief wanneer het zich verveelt

Wanneer je je brein niet continu belast met zaken waar die zich op moet concentreren merk je op hoe creatief het kan zijn. Ik begon bijvoorbeeld elke cursist die opviel een bijnaam te geven. Zo was de jongen die een paar bedden verder sliep en betrapt was op het lezen van boeken ‘The Student’, was de man die nooit uit positie ging en altijd maar bleef zitten ‘Het Meditatiebeest’, de jongen met de mondkap ‘Bane’ (Uit Batman), de jongen die altijd naast me at ‘Smakkie’ en het ventje dat zich niet zo aan de regels hield en deed waar die zin in had ‘De Rebel’ of ‘Dennis de Bengel’. Soms hoorde ik muziek heel levendig in mijn hoofd. Levendiger dan wanneer ik het nu bewust zou oproepen. Mijn les: voor creativiteit is ruimte nodig.

3. Alles komt en alles gaat

Tijdens de retraite wordt veelvuldig herhaald: anicca, anicca, anicca. Dit is Pali voor vergankelijkheid. De wet van vergankelijkheid wordt ook wel de wet van de natuur genoemd. Alles komt en alles gaat. Dit is waar op macroniveau: de wereld verandert continu. En op microniveau: op celniveau ben je nu letterlijk iemand anders dan je een minuut geleden was. Wanneer je dit gegeven (want dat is het) met je mee leert dragen door de dagen heen, zul je met meer vrede leven.

4. Al het lijden wordt veroorzaakt door verlangen en aversie

In het verlengde van punt 2: als mens zijn we continu bezig met streven naar iets dat we nog niet hebben (verlangen) of het bestrijden van datgene dat we hebben maar niet willen (aversie). En hierdoor bevinden we ons vrijwel nooit in een staat van aanvaarding van wat is. Dit ervaarde ik heel levendig in de meditatie: ik klampte me vast aan fijne gevoelens en verzette me tegen de nare gevoelens. Het is een feit dat alles komt en alles gaat (anicca). Is het dan niet krankzinnig om je te verzetten? Observeer zonder te reageren.

5. Wat je irriteert zegt meer over jezelf dan over wie of wat de irritatie veroorzaakt

Ik merkte tijdens de meditaties een continue verandering van gemoedstoestand. Het ene moment voelde ik intens geluk en verbondenheid met de mensen om me heen. Een ander moment irriteerde ik me dood en was ik strontchagrijnig. Terwijl er in feite niks om me heen veranderde. Ik zat nog steeds op hetzelfde kussen in dezelfde zaal met dezelfde mensen. Het enige wat veranderde waren mijn gedachten over de situatie. Mijn interpretatie van de situatie. Dit was misschien niet direct een eigen keuze (gedachten komen en gaan). Maar bewustzijn over het feit dat er een interpretatie vanuit jezelf plaatsvindt geeft al de nodige ruimte tot inzicht. Dus vraag je eens af: waarom irriteert een bepaalde persoon je? Wat zegt dit over jezelf?

6. We zijn niet zo belangrijk als we denken te zijn

Mijn 10-daagse afwezigheid op planeet aarde is vooral opgemerkt door familie en vrienden. En een paar Facebookvrienden, omdat ik zo nodig moest pochen met wat voor stoers ik wel niet ging doen. Verder draaide de planeet gewoon door zonder zich ook maar een seconde druk te maken om mijn absentie. Misschien wat hard, maar ook heerlijk ontnuchterend en rustgevend.

7. Omgaan met veranderingen is een levenswerk

Jezelf trainen in wijsheid, aanvaarding en niet-reactiviteit is een levenswerk waarin je continu moet blijven oefenen, oefenen en oefenen. Er bestaan geen shortcuts (tenzij je plotsklaps de verlichting bereikt, maar de kans daarop acht ik vrij klein..). Wanneer je er bijna denkt te zijn, ben je er het verst vanaf. Ik startte de retraite met veel zelfvertrouwen. Jaren van meditatie hadden me een rustiger, minder reactief en vrediger persoon gemaakt. Mijn overtuiging: dat varkentje ga ik wel even wassen. Niets was minder waar. Wees dus juist scherp op de momenten dat je je goed voelt, momenten dat je denkt het ‘onder de knie’ te hebben. Juist dan is het goed je te realiseren, dat je altijd een leerling zult blijven.

screenshot mobiel na 10dagen retraite

Een screenshot van mijn mobiel nadat ‘ie 10 dagen uit was geweest. Ik lijk redelijk populair maar het grootste deel van de berichten waren flauwe grappen van m’n vrienden in de groepsapp en spam in mn mailbox. En ja, McDonald’s is een guilty pleasure van me.